Over uitzonderlijk potentieel en de kunst van het leven.
U kent de beroemde scène uit The Matrix waarin Morpheus aan Neo twee pillen voorhoudt. Een blauwe en een rode pil. De blauwe pil betekent terug naar comfort, voorspelbaarheid en een bekende realiteit. De rode pil laat zien hoe de wereld werkelijk in elkaar zit. Veel discussies over intelligentie, complottheorieen, nieuwsgierigheid en uitzonderlijk potentieel lijken vanuit het blauwe- en rode pil model te worden gevoerd. Alsof er slechts 2 mogelijkheden zijn. Maar volgens mij zijn er vier mogelijkheden. En van die vier is er één gevaarlijker dan alle andere. Niet de blauwe pil. Niet de rode pil. Maar het eindeloos blijven vasthouden van beide pillen.
Optie 1: Blauwe pil
Dit is de wereld van vanzelfsprekendheden. Bij Mandeville noemen we dit de Vinexificatie van de realiteit. Comfortabel. Niet alle aannames worden ter discussie gesteld, geen probleem hoeft te worden uitgeplozen. Niet iedere gedachte hoeft tot op het bot te worden geanalyseerd. Een prima, ietwat voorspelbaar leven. Veel hoogbegaafden verlangen soms naar de blauwe pil. Niet omdat zij de waarheid niet willen zien, maar omdat voortdurend doorzien vermoeiend kan zijn. Immers, was een zonnige herfstdag maar slechts een zonnige herfstdag. En niet (steeds) het begin van een filosofische beschouwing over vergankelijkheid.
Optie 2: Rode pil
Sommige mensen slikken de rode pil. Dan wordt het iets complexer. De realiteit/werkelijkheid wordt geanalyseerd. Wat is de waarheid achter een verhaal. Niet het antwoord, maar de vraag achter het antwoord. Ook een prima leven. Want hier ontstaan wetenschap, ondernemerschap, innovatie etc. Maar het slikken van de rode pil heeft ook nadelen. Denk aan de confrontatie met tegenstrijdigheden, hypocrisie, bureaucratische absurditeiten, systeemfouten of kwetsbaarheid van menselijk verhalen.
Optie 3: Blauwe & rode pil tegelijk
Veel uitzonderlijke mensen belanden in deze optie: het slikken van de blauwe én de rode pil. Men ziet de werkelijkheid, tegenstrijdigheden, versimpelingen. Maar tegelijkertijd blijft men meedoen. Door een bedrijf op te zetten, boodschappen te doen of compromissen sluiten. Je weet dat de Matrix bestaat, maar je kiest ervoor er toch in te verpozen. Niet uit onwetendheid, maar als bewuste keuze. En dat is waar veel volwassen hoogbegaafden mee te maken hebben. Geen keuze tussen een blauwe of rode pil. Maar leven met beide pillen.
Optie 4: Blauwe & rode pil vasthouden
Maar er is nog een interessante vierde optie. Mensen die geen keuze maken, maar beide pillen vasthouden. Voortdurend blijven kijken, analyseren, twijfelen, onderzoeken, noem maar op. Iedere conclusie is weer onderwerp van analyse. Iedere overtuiging krijgt onmiddellijk een tegenargument en iedere waarheid wordt opnieuw bevraagd. Intellectueel superinteressant, maar ook hier is een downside. Want een mens moet ook leven en niet alleen begrijpen. Er is altijd een keuzemoment waarop je moet handelen, werken, bouwen, relaties aangaan, vertrouwen.
De persoon die beide pillen blijft vasthouden, loopt het risico nooit werkelijk deel te nemen aan de wereld die deze persoon zo graag wil begrijpen. In zekere zin doet deze positie denken aan Wiesler uit de film Das Leben der Anderen. De Stasi-officier die de levens van anderen nauwkeuriger begrijpt dan hij zijn eigen leven leeft. Hij observeert, analyseert en registreert. Maar juist daardoor dreigt hij buiten het leven te blijven staan. Begrijpen is nog geen deelnemen. Daarom is optie 4 de gevaarlijkste keuze van allemaal. Niet omdat zij tot verkeerde antwoorden leidt, maar omdat zij eindeloos uitstel van handelen mogelijk maakt. De ondernemer die zijn bedrijf nooit start, de student die zijn studie blijft wisselen, de hoogbegaafde volwassene die altijd blijft zoeken naar de perfecte baan, een de denker die nooit publiceert of een perfectionist die nooit lanceert. Dit is waarschijnlijk waarom films als Interstellar of Arrival zoveel mensen raken. Niet omdat zij laten zien hoe complex het universum is, maar omdat zij ons eraan herinneren dat inzicht uiteindelijk pas betekenis krijgt wanneer het wordt omgezet in keuzes, relaties en verantwoordelijkheid.
Is voorgaande de reden waarom hoogbegaafden vaak worden verleid door optie 4? Niet omdat zij niet willen leven, maar omdat begrijpen vaak veiliger is dan kiezen.
Mini-check: houdt u beide pillen al jaren vast?
Vink gerust aan:
☐ U heeft inmiddels 47 boeken gelezen over uw volgende carrièrestap.
☐ U bent bezig met de achtste versie van een businessplan voor een bedrijf dat nog niet bestaat.
☐ U heeft drie opleidingen gevolgd om te ontdekken welke opleiding u eigenlijk (niet) wilt volgen.
☐ U heeft een Lego bouwdoos bijna af, maar mist 1 steentje. U breekt alles af.
☐ U zoekt nog steeds naar de ideale baan, hoewel u inmiddels twee interessante aanbiedingen heeft afgeslagen.
☐ U heeft inmiddels een uitstekend begrip van het leven ontwikkeld, maar bent vergeten eraan deel te nemen.
☐ U heeft inmiddels zoveel zelfkennis verzameld dat uw zelfkennis een fulltime hobby is geworden.
☐ U analyseert potentiële relaties alsof u een due diligence onderzoek uitvoert.
☐ U heeft een perfect plan voor de komende tien jaar. U begint volgende maand.
☐ U heeft een artikel voor 95% af. Al sinds 2023.
☐ Uw favoriete woorden zijn: ‘Ja, maar…’ en ‘Aan de andere kant…’
☐ U heeft ooit een vakantie vakkundig verpest door onderweg de zin van het leven te willen doorgronden.
☐ U bent ergens gestopt met leven en ongemerkt begonnen met observeren.
☐ U kunt moeiteloos uitleggen waarom iets niet werkt.
☐ U heeft iets meer moeite om uit te leggen wat u morgen gaat doen.
☐ U noemt uitstelgedrag liever ‘een noodzakelijke fase van reflectie’.
Interpretatie
0-3 vinkjes: Gefeliciteerd. U leeft grotendeels in de Matrix en lijkt daar prima mee weg te komen.
4-8 vinkjes: U balanceert vermoedelijk tussen optie 3 en optie 4.
9-12 vinkjes: Er bestaat een reële kans dat u beide pillen al enige tijd stevig vasthoudt.
13+ vinkjes: Leg dit artikel weg. Bel iemand. Start dat bedrijf. Verstuur dat manuscript. Vraag die persoon mee uit eten. Doe iets. En lees vooral geen nieuw artikel over persoonlijke ontwikkeling voordat u één van deze dingen heeft gedaan.
Voorgaande illustreert dat optie 4 de gevaarlijkste keuze is. Niet omdat optie 4 tot verkeerde antwoorden leidt, maar omdat het ons laat geloven dat nóg een analyse ons dichter bij het leven brengt. Terwijl het leven meestal begint op het moment dat we ophouden met analyseren en besluiten mee te doen. Je weet dat de Matrix bestaat. En toch besluit je iets te bouwen. Dat is uiteindelijk geen teken van onwetendheid maar van volwassenheid.
Harry Veenendaal | Eindbaas Mandeville Academy