Hoogbegaafdheid

Meer dan een label

Hoogbegaafdheid is een verklaring, geen bestemming. Mandeville Academy is ontstaan vanuit de wereld van hoogbegaafdheid. Veel van onze studenten zijn hoogbegaafd, sommigen zijn vastgelopen. Intelligentie doet ertoe. Een uitzonderlijk vermogen om snel te denken, complexe verbanden te zien en nieuwe ideeën te ontwikkelen is een waardevolle gave.

Maar in de loop der jaren zijn wij ook iets anders gaan zien. Een groot deel van het Nederlandse gesprek over hoogbegaafdheid gaat over herkenning en verklaring. Het gaat over IQ-scores, onderpresteren, passend onderwijs, overprikkeling, executieve functies, dubbel-bijzonderheid, sociaal-emotionele kenmerken en modellen die beschrijven hoe hoogbegaafdheid zich manifesteert. Zelfs wanneer intelligentie niet langer centraal staat, blijft hoogbegaafdheid meestal het belangrijkste verklaringskader.

Dat heeft veel goeds gebracht. Maar het kent ook een risico.

De verklaringsmonocultuur

Een van de risico’s van het moderne hoogbegaafdheidsdenken is wat wij de verklaringsmonocultuur noemen. Zodra hoogbegaafdheid onderdeel wordt van het verhaal van een jongere, ontstaat soms de neiging om alles vanuit datzelfde label te verklaren.

• Verveeld op school? Hoogbegaafdheid.
• Onderpresteren? Hoogbegaafdheid.
• Perfectionisme? Hoogbegaafdheid.
• Sociale problemen? Hoogbegaafdheid.
• Studie-uitval? Hoogbegaafdheid.
• Motivatieproblemen? Hoogbegaafdheid.

Natuurlijk kan hoogbegaafdheid hierbij een rol spelen. Maar geen enkel mens laat zich volledig verklaren vanuit één eigenschap. Een mens is geen IQ-score, dossier, diagnose of label. Wanneer alles vanuit dezelfde verklaring wordt bekeken, verdwijnt vaak de meest interessante vraag: wie ben jij eigenlijk, los van de verklaringen?

‘Ik ben hoogbegaafd’, klinkt onschuldig. Maar taalkundig gebeurt hier iets belangrijks. Wanneer iemand zegt ‘ik ben hoogbegaafd’, dan wordt hoogbegaafdheid onderdeel van de identiteit. Iets wat iemand is. Voor sommige jongeren werkt dat prima, voor anderen wordt het een last. Want wanneer hoogbegaafdheid onderdeel wordt van je identiteit, ontstaat gemakkelijk een tweede gedachte: ‘Dan zou ik dus succesvol moeten zijn’ of ‘Dan zou dit mij makkelijk moeten afgaan’ of ‘Waarom lukt het mij niet, als ik hoogbegaafd ben?’ Het label wordt dan niet langer een verklaring, maar een verwachting.

 Ik ben hoogbegaafd versus Ik heb uitzonderlijk potentieel

Bij Mandeville kijken wij daarom liever op een andere manier. Wij spreken steeds vaker over uitzonderlijk potentieel. Niet omdat hoogbegaafdheid niet bestaat, maar omdat potentieel naar de toekomst wijst. Hoogbegaafdheid beschrijft vooral wat iemand heeft. Potentieel beschrijft wat iemand kan worden. Dat verschil lijkt klein, maar het is fundamenteel. Potentieel vraagt ontwikkeling, inspanning, karakter, verantwoordelijkheid, groei. Maar potentieel kan ook ongebruikt blijven. Daarom vinden wij uiteindelijk de vraag wat een student met zijn talenten doet belangrijker dan het louter vaststellen van de IQ-score.

Talent is geen bestemming

Wij ontmoeten regelmatig jongeren die moeiteloos hoge cijfers halen, maar nauwelijks nieuwsgierig zijn. Wij ontmoeten ook jongeren die zijn vastgelopen in het onderwijs, maar die voortdurend lezen, onderzoeken, bouwen, schrijven, creëren en vragen stellen. Wie van deze twee beschikt over het grootste potentieel? Voor ons is dat geen vanzelfsprekende vraag. Daarom selecteert Mandeville niet uitsluitend op intelligentie.

Wij kijken ook naar nieuwsgierigheid, creativiteit, onderzoekend vermogen, motivatie, zelfstandigheid, intellectuele moed en de bereidheid verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen ontwikkeling. Want uiteindelijk is talent geen bestemming, maar een vertrekpunt.

Meer dan de som der delen

Veel studenten komen bij Mandeville binnen met een verzameling labels: hoogbegaafd, ADHD, ASS, onderpresteerder, uitvaller, excellent leerling enzovoort. Wij snappen dat zulke begrippen soms waardevol zijn, maar geen enkel begrip vertelt het hele verhaal. Een student is altijd meer dan zijn intelligentie, diagnose, schoolloopbaan of de verwachtingen van anderen. De interessante vraag luidt daarom niet wat je bent, maar wie je kunt worden. Misschien is dat uiteindelijk het verschil tussen een label en een academie. Een label probeert te verklaren wie je bent, een academie probeert ruimte te maken voor wie je kunt worden.

Ad Tempus Vitae.

Voor de tijd van het leven.