Nee, dit is geen kritisch artikel over de kosten van HB-hulp.
Dat gezegd hebbende, moeten we wel vaststellen dat de diagnose/verklaring in brede zin een van de meest winstgevende uitvindingen van de moderne mens is. Voor ieder probleem bestaat tegenwoordig een diagnose of en verklaring. Generalisten bestaan nog nauwelijks, gefragmenteerde, specialistische kennis is het leidmotief. Dat lijkt vooruitgang, maar dat is het niet altijd.
Wanneer iemand vroeger vastliep, was er een probleem. Tegenwoordig is er meestal eerst een verklaring, gevolgd door publicaties, podcast, modellering, experts, boeken, nog meer experts, tests en uiteindelijk een brede formulering waarmee het probleem kan worden geduid. Op zich niet zoveel mee mis.
Verklaringen kunnen ongelooflijk bevrijdend zijn. ‘Ik kwam na al die jaren erachter dat ik hoogbegaafd ben!’. Jarenlange schaamte en zelfverwijten worden vervangen door begrip en inzicht. Maar net als met goede wijn, bestaat er ook minder goede wijn.
Want wat gebeurt er wanneer een verklaring waardevoller wordt dan een oplossing? Een probleem wordt eerst verklaard, dan geduid, geanalyseerd en daarna genormaliseerd. Uiteindelijk wordt het onderdeel van de identiteit.
En dan gebeurt er iets interessants. De verklaring beschrijft niet langer het probleem, maar wordt het probleem. Dit geldt niet alleen voor hoogbegaafdheid. Mensen snappen steeds beter waarom ze doen wat ze doen. De verklaring wordt steeds gedetailleerder, verfijnder en ook exotischer. Variërend van ‘Mister Mindset’ Michael Pilarczyk tot transcendente biodanza op de blote voetjes in een gymzaal in Assen. Het inzicht is enorm verhelderend. Maar er verandert vervolgens bar weinig. Op dat moment is het inzicht of de verklaring niet langer hulpmiddel, maar een mooie suite in Hotel California: you can check in anytime you like but you can never leave.
En hier ontstaat het verdienmodel. Niet alleen financieel, dat is te makkelijk. De zelfreflectie wordt onderdeel van het narratief dat je over jezelf vertelt. En hoe grootser en meeslepender het verhaal over jezelf wordt, hoe lastiger het is om het los te laten. Immers, wie ben je nog zonder het narratief?
Een ongemakkelijke vraag. Misschien zelfs ongemakkelijker dan het oorspronkelijke probleem. Daar ligt volgens mij de grootste valkuil. Een verklaring moet op enig moment verdwijnen. Net zoals ieder normaal mens toch op enig moment de kamersleutel inlevert bij de receptie van Hotel California en de reis vervolgd. Maar dat is niet zo eenvoudig. Dit is de reden waarom sommige problemen zo hardnekkig zijn. De oplossing is er wel, maar het verhaal er omheen is veel waardevoller geworden dan de oplossing zelf. Wees eerlijk, het is toch heerlijk als beschermingsmechanisme te debiteren dat je ‘eindelijk ontdekte dat het al die tijd hoogbegaafdheid was waarmee je worstelde’?
Kort en goed: sommige hoogbegaafden verliezen de reden om het probleem op te lossen. En hier wordt het interessant. Pech is nu niet iets externs dat je overkomt, maar onderdeel van het levensverhaal, de identiteit, geworden. En dan zijn we bij de grootste paradox van allemaal terecht gekomen: de hoogbegaafde die zichzelf het beste begrijpt, is niet diegene die het meest verandert.
Harry Veenendaal | Eindbaas Mandeville Academy
Dag Harry,
Dit verhaal is heel herkenbaar en inderdaad niet alleen op het gebied van hoogbegaafdheid, maar ook dyslexie, dyscalculie en een heel scala aan psychische aandoeningen die te diagnosticeren zijn met vinklijsten. In onderwijs is het lastig geworden omdat we (terecht) leerlingen die wat moeilijker lezen graag wat meer tijd willen geven om zo toch te laten zien dat ze wiskunde, natuurkunde en biologie goed kunnen. Echter, er is een industrie van dyslexieverklaringen opstellende bureautjes om zo meer tijd af te dwingen en ondanks onvoldoende inhoudelijke vaardigheden toch examens te halen. Dat is zonde, voor de maatschappij, maar ook voor het individu, omdat hij/zij de kans wordt ontzegd om te laten zien waartoe hij/zij in staat is. Ouders denken dat ze hun kind helpen, maar dat is uiteindelijk niet zo.
Qua identiteit komt het ook voor dat het niet alleen het kind / de jongere is die zich identificeert met de diagnose, maar ook de ouders, en dat maakt het vaak nog moeilijker voor het kind om te ontsnappen aan de diagnose en op weg te gaan naar een zingevende toekomst met alle plussen en minnen die hij/zij heeft meegekregen. Aan die ontwikkeling een positieve bijdrage leveren is uiteindelijk wat het verschil maakt tussen kwalitatief goed en slecht onderwijs.